1901 NOBEL FİZİK ÖDÜLÜ

1901 yılında tarihin ilk Nobel Fizik Ödülü, “sonrasında kendi adıyla anılan X-ışınlarının bulunmasında gösterdiği başarılı çalışmalarından dolayı” Wilhelm Conrad Röntgen’e  verildi. Yalnız çalışmayı tercih eden ve kendi halinde çalışmalar...

1901 yılında tarihin ilk Nobel Fizik Ödülü, “sonrasında kendi adıyla anılan X-ışınlarının bulunmasında gösterdiği başarılı çalışmalarından dolayı” Wilhelm Conrad Röntgen’e  verildi.

Yalnız çalışmayı tercih eden ve kendi halinde çalışmalar yaparak ün sahibi olmaktan uzak duran Röntgen’in hayatı, yapacağı kazara bir keşif sonrasında değişecekti.

Röntgen’in Würzburg Üniversitesi’ndeki Laboratuvarı

8 Kasım 1895 akşamı Röntgen laboratuvarında, katot-ışını tüplerinin ışığı nasıl yaydığını inceliyordu. Katot ışınlarının etkisinden çok uzakta bulunan parlayan bir flüoresan ekran birden dikkatini dağıttı. Parlaklığın kaynağını araştırmaya çalıştığı için laboratuvarını haftalarca terk etmedi. Işınları takip etmek amacıyla kart parçalarını onların önüne koydu fakat ışınlar, kartların olup olmadığına bakmaksızın onların içinden rahatça geçerek ekranın parıldamasını devam ettirdi. Daha sonra ışınları metalle engellemeye çalıştı. Ancak ince bakır ve alüminyum parçaları da kart gibi şeffaftı. Ekranın önüne bir parça kurşun taşıdı ve gölgesini dikkatle izledi. Ardından onu şaşkınlıkla düşürdü çünkü ekranın karşısında el kemiklerinin karanlık iskelet şeklini görmüştü. Ne gördüğünden hala kuşkuluyken, kalıcı bir kayıt için bazı fotoğraf filmleri çıkardı.

Röntgen, bilim tarihindeki en anıtsal keşiflerden birini yapmıştı: X-ışınları.

(Röntgen bu ışınları, matematiksel bir terim olan ve bilinmeyen bir şeyi simgelemek için kullanılan X’e ithafen X-ışınları olarak adlandırmıştı. Her ne kadar O, bu ismi tercih etse de diğer araştırmacılar bu ışınlara Röntgen-ışınları demekte ısrar etmişlerdir.)

Anna Bertha Ludwig

Birkaç hafta sonra eşi Bertha’yı laboratuvara davet etti ve el kemiklerinin evlilik yüzüğü ile beraber gölge grafiğini çok net olarak çıkardı. Bu, fotoğraf tarihindeki en ünlü görüntülerden biridir ve iki hafta içinde uluslararası bir ün kazanmıştır.

Hand with Rings

Peki ismine genellikle tıbbi tedavilerden aşina olduğumuz ve Röntgen’in büyük keşfi olan X-ışınları nedir ve nasıl üretilir?

X-ışınları, normal ışıktan daha kısa dalga boyuna sahip ve daha yüksek enerjili elektromanyetik dalgalardır. X-ışınlarının üretildiği makinaya X-ışını tüpü denir. Temelde X-ışınları, hızlandırılmış elektronların, tüpün anot bölümündeki tungsten çekirdeğin elektronlarıyla etkileşimleri yoluyla üretilir.

Filaman voltajında küçük bir artış, tüp akımında büyük bir artışa neden olur. Bu da, bir vakum içindeki çok yüksek sıcaklıktaki filaman negatif katottan yüksek hızlı elektronları, pozitif bir tungsten hedef anoduna doğru hızlandırır. Bu anot, üretilen ısıyı dağıtmak için döner. X-ışınları tungsten anot içinde üretilir ve bir X-ışını kirişi ile hastaya doğru yönlendirilir.

X-Işını Tüpü (Şematik)

X-Işını Tüpü

İki tür X-ışını üretilir: Karakteristik Radyasyon (characteristic radiation) ve Bremsstrahlung Radyasyonu (bremsstrahlung radiation).

Karakteristik X-ışını üretiminde, yüksek enerjili bir elektron, hedef atomun iç katmanındaki bir elektronla çarpıştırılır. Her iki elektron da atomdan atılır ve iç katmanda bir ‘boşluk’ meydana gelir. Bu boşluk, bir X-ışını fotonu olarak yayılan enerji kaybıyla birlikte başka bir dış kabuk elektronu tarafından doldurulur.

Bremsstrahlung radyasyonu, “frenleme radyasyonu” anlamına gelir. Bir elektron çekirdeğin yakınından geçtiğinde yavaşlar ve yolu saptırılır. Kaybolan enerji, bremsstrahlung X-ışını olarak yayılır. X-ışını popülasyonunun yaklaşık %80’i bu şekilde üretilen X-ışınlarından oluşur.

 

REFERANSLAR:

  1. Nobel Prize in Physics 1901 – Presentation Speech. (2017). org. Retrieved from https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1901/press.html
  2. X-rays. (2017). org. Retrieved from https://www.nobelprize.org/educational/physics/x-rays/index.html
  3. Basics of X-ray Physics – X-ray production. (2017). co.uk. Retrieved from http://www.radiologymasterclass.co.uk/tutorials/physics/x-ray_physics_production

 

Ana Görsel Kaynak: http://wonderopolis.org/wonder/how-does-an-x-ray-work

 

RESİMLER İÇİN KAYNAKÇA:

 

 

 

 

Kategori
BÜLTENNobel Fizik ÖdülüNobel Ödülleri

Altındağ Gazi Anadolu Lisesi’nden 2014 yılında okul birinciliğiyle mezun olan Pelin, Şu anda Orta Doğu Teknik Üniversitesi Kimya Mühendisliği 2. sınıf öğrencisi ve gelecekte kariyerini fizik alanında devam ettirmeyi planlıyor.
Henüz Yorum Yok

Cevap Yaz

*

*

ETKİNLİKLER

There are no upcoming events.

TWİTTER


ÜYE OL

Sitemize Üye olarak yeni yazılarımızı emailinize günlük alabilirsiniz

Kayıt olduğunuz için teşekkür ederiz

Bir şeyler yanlış gitti

Benzer Yazılar

  • Kara Cisim Işıması

    Bütün nesneler mutlak sıfır sıcaklığının (0 K, -273.15 °C) üzerinde elektromanyetik radyasyon formunda enerji yayınlar. Bir “kara cisim” üzerine düşen tüm radyasyonu soğuran, hiçbir şekilde yansımanın ya da iletimin...
  • Temel Araştırmalar Geleceği Nasıl Şekillendiriyor

    Bilim insanları 2016’da kütle-çekimi dalgalarının keşfini duyurduklarında , bütün dünyada yankı uyandırdı. Bu uzay-zamanda göze görünmeyen dalgaların var olduğunu sonunda onaylamıştı. Bu durum temel araştırma yapan bilim insanları için...
  • Fincandaki Fırtına – Gündelik Hayattan Fizik Dersleri

    Evren akıl almaz gizemlerle dolu. Peki bu sır perdesini aralamak için ekmek kızartıcınızın içine bakmak aklınıza gelmiş miydi? Fincandaki Fırtına gündelik hayatlarımızda karşımıza çıkan ufak tefek şeyleri, içinde yaşadığımız...
  • ANTOINE HENRI BECQUEREL

      Antoine Henri Becquerel, 15 Aralık 1852 tarihinde Paris, Fransa’da dünyaya geldi. Akademisyen ve bilim insanlarından oluşan bir aileden geliyordu. Babası Alexander Edmond Becquerel, radyasyon ve fosforesans üzerine uzmandı....