Parçacık fiziğinde parçacıkların büyüklüğü , ne kadar kolay şekilde çarpıştığı ile ölçülür. Buna tesir kesiti adı verilir.
Bir futbol sahası bir tenis topundan daha büyük bir tesir kesitine sahiptir. Bir proton daha küçük , protonları oluşturan kuarklar ve gluonlar ise çok daha küçük bir tesir kesitine sahiptirler. 1992’den 2007 ‘e kadar Hamburg’da bulunan HERA parçacık hızlandırıcısında elektronlar protonlarla çarpıştırılarak gluon ve kuarkların direk olarak ölçümleri yapıldı.
Şimdiye kadar sahip olduğumuz en iyi teoriye göre (Standart Model) kuarklar sonsuz küçük noktasal parçacıklardır. Bu demek değildir ki bir elektron tarafından saçılması sıfır ihtimaliyete sahiptir. Aksine, bu ihtimaliyet saçılmayı sağlayan kuvvetler ve bazı kuantum efektler göz önüne alınarak kesin olarak tespit edilebilir . Bu etkileri göz önüne aldığınızda, kuarklara ne kadar yakından bakarsanız bakın , aynı görünmeleri gerekir.
Elbette bu teoriden ibaret ve özellikle temel fizik ile ilgili Standart Modelde yer alan bir çok bilginin eksikliği göz önüne alındığında ,bunu her zaman bir deney ile kontrol etmemiz gerekir. Tesir kesitinde görülebilecek beklenmedik değişimler , kuarklar için sonlu bir boyutun göstergesi olabilir .
Kuarklar ve gluonların proton içerisinde nasıl dağıldığını anlamak için uzun zaman harcayan ZEUS deneyi , kuarkların boyutları ile ilgili yeni bir limit hesaplandığını duyurdu.
Aslına bakarsanız ,beklendiği gibi gerçekten de çok küçükler. Elde edilen veriler kuarkların yarıçapının 0.43×10-16 cm büyüklüğünde olduğunu gösteriyor. Bu proton yarıçapından 20 kat , hidrojen atomu yarıçapından 60,000 kez, DNA çift sarmalı yarıçapından 40 kez ve bir kum tanesinden bir milyon kez daha küçük demektir. Kuarklar (elektronlarla birlikte) hala bildiğimiz en küçük parçacıklar olarak kalmaya devam ediyorlar.
Kaynak: guardian
