Teknoloji

Caltech’in ASTRA Robotu Yörüngede İlk Kez Bir Yapının Parçasını Kendi Başına Kurdu

Caltech’in ASTRA robotu, DARPA’nın NOM4D programı kapsamında yörüngede bir anten kafesinin bir bölümünü otonom olarak kurdu (in-space assembly, autonomous robotics, truss, reflector antenna).

Transporter-16 görevini taşıyan Falcon 9 roketi Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü’nden fırlatılıyor
A SpaceX Falcon 9 rocket carrying the Transporter-16 ride-share mission launches from Space Launch Complex 4 East (SLC-4E) at Vandenberg Space Force Base, Calif., March 30, 2026. The National Geospatial-Intelligence Agency sponsored the launch of three CubeSats as part of a competition called MagQuest which is aimed at mapping Earth's magnetic field to directly improve mobile navigation applications embedded in military, civil, and personal technologies worldwide. Each and every launch approved by the Vandenberg SFB range is designated by the federal government to advance economic growth, strengthen national security, and achieve critical national space objectives. This marked the 21st launch from Vandenberg SFB in 2026. (U.S. Space Force photo by Senior Airman Kevin Hernandez)
HA
Hamza AtacPazartesi, 16 Kasım 2026 · 3 dk okuma

Bir roketin burun konisi, uzaya göndereceğiniz her şeyin boyutunu belirler. Dev bir teleskop aynası ya da kilometrelerce uzanan bir anten ne kadar iyi tasarlanırsa tasarlansın, önce o dar hacmin içine sığmak zorundadır. Caltech’te geliştirilen bir robot, bu sınırı aşmanın üçüncü bir yolunu ilk kez yörüngede denedi ve bir yapının bir bölümünü astronot yardımı olmadan kendisi kurdu.

Büyük yapılar uzaya nasıl sığdırılıyor?

Bugüne kadar iki yöntem kullanıldı. Birincisi, yapıyı katlayıp paketleyerek fırlatmak ve yörüngede açmak; James Webb Uzay Teleskobu’nun aynası böyle çalışır. İkincisi, parçaları ayrı ayrı göndermek ve astronotlara monte ettirmek; Uluslararası Uzay İstasyonu bu şekilde büyüdü. İkisinin de pratik sınırları var: katlanan yapılar mekanik karmaşıklığa ve boyut tavanına takılır, astronotla montaj ise pahalı ve risklidir.

Canadarm2 robot kolu, Uluslararası Uzay İstasyonu’na eklenecek P5 kafes yapısını taşıyor
Canadarm2 robot kolu, 2006’da Uluslararası Uzay İstasyonu’na eklenecek P5 kafes yapısını taşırken. Bu kez robot kolu astronotlar yönetmişti. Görsel: NASA, kamu malı, Wikimedia Commons.

Üçüncü seçenek ise ham maddeyi veya hazır parçaları fırlatıp yapıyı yörüngede robotlara kurdurmak. Caltech’in ASTRA (Autonomous In-Space Tensioned Reflector Assembly) gösterisi tam bunu deniyor.

ASTRA ne yaptı?

Sistem, ABD’nin savunma araştırma kurumu DARPA’nın NOM4D (Novel Orbital and Moon Manufacturing, Materials, and Mass-efficient Design) programı kapsamında, Sergio Pellegrino’nun ekibi tarafından geliştirildi. Robot kolu, yakındaki depolardan yapı tüplerini ve bağlantı parçalarını alıyor, bunları “bay” denen tekrarlanan bölümler halinde birleştiriyor. Bu bölümler bir araya gelince kafes (truss) adı verilen taşıyıcı iskeleti oluşturuyor.

Hedef, 1,4 metre çapında bir yansıtıcı anten (reflector antenna) kurmaktı. Tasarımda karbon fiber kompozit tüpler, alüminyum bağlantılar ve Kapton adlı polimer filmden hafif bir yansıtıcı yüzey kullanılıyor. DARPA bu süreci, K’Nex ya da Tinkertoy gibi yapı oyuncaklarının gelişmiş bir sürümüyle kıyaslıyor. Yörüngede bunu güvenilir biçimde yapmak ise oyuncak kadar kolay değil.

Donanım 30 Mart 2026’da, SpaceX’in Transporter-16 görevinde Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü’nden fırlatıldı. Momentus şirketinin Vigoride 7 aracında, toplam 10 yükten biri olarak alçak Dünya yörüngesine çıktı. ASTRA yaklaşık bir metreküplük bir hacim kaplıyordu; içinde önceden kurulmuş iki kafes bölümü, bir robot kol ve kalan bölümler için parça dolu motorlu dağıtıcılar vardı.

Yörüngeye ulaşınca ekip, Vigoride aracı üzerinden talimat gönderdi. Önce fırlatma sırasında parçaları sabitleyen mekanizmalar serbest bırakıldı, ardından robot önceden birleştirilmiş iki bölümü dışarı uzattı ve üçüncü bölümü kendi montaj düzeneğiyle kurdu. Yerden üç kişi komutları yönetti. Montaj işlemlerini robot otomatik yürüttü ama araştırmacılar ilerlemeyi yörüngeden gelen fotoğraflarla izledi. Bir şeyler ters gittiğinde fotoğrafları inceleyip talimatları düzeltti ve işlemi yeniden denedi.

Neden önemli?

Yörüngede otomatik montajın mümkün olduğu bu kez laboratuvarın dışında gösterildi. Laboratuvarda çalışan bir düzenek ile yörüngede çalışan düzenek arasında büyük fark vardır; ekip de yaklaşık altı ay boyunca tam bu farkla uğraştı. Elde edilen deneyim, aynı yaklaşımın çok daha büyük iskeletlere ölçeklenip ölçeklenemeyeceğini değerlendirmek için ilk gerçek yörünge verisi oluyor.

DARPA’nın program yöneticisi Andrew Detor’a göre NOM4D’nin amacı, “yüzlerce metre ya da kilometre” ölçeğinde yapıların verimli biçimde inşasını mümkün kılmak. Bugün buna yaklaşan bir şey yok. Bu ölçekte yapılar bir gün çok daha büyük teleskop yüzeylerinin daha çok ışık toplamasına, çok daha geniş iletişim antenlerine ve uzay tabanlı güneş enerjisi santrallerine olanak tanıyabilir. Pellegrino aynı zamanda Uzay Güneş Enerjisi Projesi’nin eş yöneticisi.

Henüz bilinmeyenler

Ekip, teknik güçlükler ve zaman kısıtları nedeniyle antenin tamamını bitiremedi; robot yalnızca ilk bölümü kurabildi. “Uzayda ilk kez otomatik bir yapı kuruldu” iddiası da ekibin kendi ifadesine dayanıyor. Ayrıca sonuç hakemli bir makaleyle değil, Caltech’in basın açıklamasıyla duyuruldu. Donanım da küçük bir ekip tarafından 12 aydan kısa sürede üretilip, test edilip Momentus’a teslim edildi. Yöntemin yüzlerce metre ya da kilometre ölçeğine çıkabilmesi için çok daha fazla test gerekecek.

NOM4D’nin üçüncü aşamasına seçilen yalnızca iki projeden biri ASTRA. Diğeri, Illinois Üniversitesi Urbana-Champaign’in Uluslararası Uzay İstasyonu’na bağlı bir modülle karbon tüpleri uzayda sertleştirmeyi deneyeceği çalışma.

Kaynak: Caltech basın açıklaması, “Caltech robot makes history by building a structure in space” (ScienceDaily üzerinden, 9 Kasım 2026); ayrıca Space.com haberi. Öne çıkan görsel: ABD Uzay Kuvvetleri, Kıdemli Er Kevin Hernandez, kamu malı (Transporter-16 fırlatması, 30 Mart 2026), Wikimedia Commons.

Günün bulmacasıOkumayı bitirdin. Şimdi sıra sende.Beş ipucundan bugünün bilim insanını bulabilir misin?Oyna
HA
Hamza Atac

Dr. Hamza Ataç, Fizik Akademisi'nin kurucusudur. Lisans ve fizik öğretmenliği yüksek lisans eğitimini 2008 yılında Karadeniz Teknik Üniversitesi'nde tamamladı. Ardından ABD'ye giderek Temple Üniversitesi'nde 2012 yılında fizik yüksek lisansını, 2017 yılında ise doktorasını aldı. Doktora çalışmasında, atom çekirdeğinin içindeki proton…

Tüm yazıları →

Teknoloji bölümünden daha fazlasıTümü →

Yorum yaz

Haftanın bilimi, pazartesi sabahı gelen kutunda.

Öne çıkan haberler, bir bilim insanının hikâyesi ve haftanın bulmacası. Ücretsiz, istediğin zaman ayrılabilirsin.